Zamknięcie roku w spółce – czego nie widać w codziennej księgowości?

Mateusz Ramski
Mateusz Ramski

Przez większość roku księgowość działa trochę jak dobrze funkcjonująca taśma produkcyjna.

Wpływa faktura – zostaje zaksięgowana.
Jest przelew – pojawia się w banku.
Przychodzi lista płac – księgowość ją rozlicza.
Miesiąc się kończy – sprawdzamy VAT, podatki, zamykamy okres.

I wszystko wygląda dobrze.

Aż przychodzi koniec roku.

Wtedy okazuje się, że „zamknięcie roku” to zdecydowanie więcej niż zaksięgowanie ostatniej faktury z grudnia i policzenie podatku.

To właśnie wtedy wychodzą na jaw rzeczy, których w codziennej księgowości często po prostu nie widać.

Zamknięcie roku to nie jest zwykły grudzień

Pierwsza rzecz, którą warto sobie uświadomić: zamknięcie roku nie jest kolejnym miesiącem księgowym.

To moment, w którym trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy księgi rzeczywiście pokazują sytuację spółki na dzień bilansowy.

Ustawa o rachunkowości przewiduje, że księgi rachunkowe co do zasady zamyka się na dzień kończący rok obrotowy, a sprawozdanie finansowe sporządza się właśnie na dzień zamknięcia ksiąg.

I tutaj zaczyna się właściwa praca.

Bo nie chodzi już tylko o to, czy wszystkie dokumenty zostały zaksięgowane.

Trzeba jeszcze sprawdzić, czy zostały zaksięgowane we właściwym okresie, czy salda są prawidłowe, czy aktywa mają odpowiednią wartość i czy koszty oraz przychody dotyczą właściwego roku.

Brzmi podobnie?

W praktyce różnica jest ogromna.

1. Faktura może być zaksięgowana, a mimo to rok może być zamknięty źle

To jeden z najczęstszych problemów.

Załóżmy, że spółka otrzymała w styczniu fakturę za usługę wykonaną w grudniu.

Dokument jest poprawny. Kwota się zgadza. Faktura została zaksięgowana.

Czy wszystko jest w porządku?

Niekoniecznie.

Przy zamknięciu roku trzeba zastanowić się, którego okresu faktycznie dotyczy koszt.

Podobnie z przychodami. Jeżeli spółka wystawiła fakturę w grudniu, ale usługa została faktycznie wykonana w innym okresie, sama data wystawienia dokumentu nie zawsze odpowiada temu, jak należy ująć zdarzenie w księgach.

Dlatego jednym z najważniejszych elementów zamknięcia roku jest analiza rozliczeń międzyokresowych kosztów i przychodów.

W codziennej pracy może tego nie być widać.

Przy zamknięciu roku – już tak.

2. Saldo na koncie nie zawsze oznacza, że pieniądze rzeczywiście są do odzyskania

Kolejny temat to należności.

W systemie księgowym może być wszystko pięknie:

Kontrahent A – 250 000 zł należności.

Tylko czy naprawdę możemy zakładać, że te 250 000 zł wpłynie na konto?

Jeżeli kontrahent od kilku miesięcy nie płaci, jest w restrukturyzacji, egzekucja jest bezskuteczna albo pojawiły się inne informacje wskazujące na problemy z odzyskaniem pieniędzy, trzeba zastanowić się nad właściwą wyceną należności.

I właśnie tutaj zamknięcie roku przestaje być mechaniczną czynnością.

Księgowy powinien nie tylko zobaczyć saldo, ale również zadać pytanie:

„Czy ta kwota nadal przedstawia realną wartość dla spółki?”

To ogromna różnica.

3. Środki trwałe – nie wystarczy, że są w ewidencji

Podobnie wygląda sytuacja ze środkami trwałymi.

W ciągu roku księgowość może regularnie naliczać amortyzację. Wszystko działa automatycznie.

Ale przy zamknięciu roku trzeba spojrzeć szerzej.

Czy wszystkie środki trwałe nadal istnieją?

Czy ich stan odpowiada temu, co znajduje się w ewidencji?

Czy nie zostały zlikwidowane, sprzedane albo wycofane z użytkowania?

Czy nakłady poniesione w ciągu roku powinny zostać ujęte jako koszt, czy zwiększyć wartość środka trwałego?

To nie są pytania, na które odpowie sam program księgowy.

Potrzebna jest informacja z firmy.

I właśnie dlatego dobra współpraca pomiędzy księgowością a osobami odpowiedzialnymi za majątek spółki jest przy zamknięciu roku tak ważna.

4. Inwentaryzacja nie jest formalnością

Właściciele firm często traktują inwentaryzację jako dokument, który „trzeba zrobić, bo wymaga tego księgowość”.

To błąd.

Ustawa o rachunkowości określa konkretne zasady inwentaryzacji aktywów, w tym m.in. spisu z natury, potwierdzenia sald czy weryfikacji określonych składników majątku. Następnie różnice inwentaryzacyjne trzeba wyjaśnić i rozliczyć.

I właśnie to ostatnie słowo jest kluczowe: rozliczyć.

Bo sam spis nie kończy tematu.

Jeżeli w księgach mamy 100 sztuk towaru, a fizycznie jest ich 94, trzeba ustalić dlaczego.

Błąd ewidencji?

Brak dokumentu?

Kradzież?

Zniszczenie?

Pomyłka magazynowa?

Dopiero po wyjaśnieniu przyczyny można prawidłowo ująć różnicę w księgach.

5. Kredyt, leasing, pożyczka – tutaj też może kryć się problem

Przy zamknięciu roku warto dokładnie przeanalizować finansowanie spółki.

Nie tylko saldo kredytu.

Trzeba spojrzeć na:

  • saldo kapitału,
  • odsetki,
  • naliczone, ale jeszcze niezapłacone koszty,
  • prowizje,
  • zobowiązania krótkoterminowe i długoterminowe,
  • umowy leasingowe,
  • pożyczki od wspólników i podmiotów powiązanych.

Dlaczego?

Bo księgowość musi pokazać sytuację spółki na konkretny dzień.

A umowa podpisana dwa lata temu może mieć dziś zupełnie inne znaczenie dla prezentacji zobowiązań niż w momencie jej zawarcia.

Szczególnie istotne jest to w grupach kapitałowych, przy finansowaniu wewnątrzgrupowym czy rozbudowanych umowach pożyczkowych.

6. Podatek to nie to samo co wynik finansowy

To jeden z tematów, które bardzo często wymagają wyjaśnienia zarządowi.

Spółka może mieć:

1 mln zł zysku księgowego

i jednocześnie zupełnie inną podstawę opodatkowania CIT.

Dlaczego?

Bo wynik rachunkowy i podatkowy nie są tym samym.

Część kosztów ujętych w księgach może nie być kosztem podatkowym. Mogą występować różnice trwałe i przejściowe, odpisy, rezerwy, amortyzacja bilansowa i podatkowa czy inne pozycje wymagające odpowiedniego rozliczenia.

Dlatego przy zamknięciu roku nie wystarczy powiedzieć:

„Mamy taki wynik, więc podatek wyniesie X”.

Najpierw trzeba zrozumieć, z czego ten wynik się składa.

7. Rezerwy i odpisy – czyli rzeczy, których często nie widać na pierwszy rzut oka

To jeden z najbardziej „niewidocznych” elementów zamknięcia roku.

W ciągu roku firma może funkcjonować bez księgowania niektórych przyszłych obciążeń.

Dopiero na koniec roku trzeba się zastanowić, czy występują zdarzenia, które powinny znaleźć odzwierciedlenie w księgach.

Przykłady?

Przyszłe świadczenia pracownicze, niewykorzystane urlopy, potencjalne zobowiązania wynikające ze sporów, koszty dotyczące zakończonego roku, które zostaną udokumentowane dopiero później, czy utrata wartości określonych aktywów.

Nie wszystko powinno oczywiście automatycznie trafić do ksiąg jako rezerwa.

Ale wszystko powinno zostać przeanalizowane.

I to jest właśnie różnica między „księgowaniem dokumentów” a rzeczywistym zamknięciem roku.

8. Transakcje z podmiotami powiązanymi wymagają szczególnej uwagi

Jeżeli spółka działa w grupie kapitałowej, końcówka roku potrafi być szczególnie wymagająca.

Trzeba sprawdzić m.in. wzajemne należności i zobowiązania, rozrachunki, pożyczki, odsetki, usługi wewnątrzgrupowe czy inne transakcje pomiędzy podmiotami powiązanymi.

Dlaczego?

Bo nawet niewielka różnica pomiędzy księgami dwóch spółek może później powodować problem przy uzgadnianiu danych grupowych.

A im większa grupa, tym więcej takich miejsc, w których mogą pojawić się rozbieżności.

9. Największy problem często nie znajduje się w księgach

I tutaj dochodzimy do rzeczy, którą przez lata pracy w księgowości widzę bardzo często.

Największym problemem przy zamknięciu roku nie jest brak wiedzy księgowej.

Częściej problemem jest brak informacji.

Księgowość nie wie, że:

  • podpisano nową umowę,
  • klient nie zapłacił od kilku miesięcy,
  • część towaru została zniszczona,
  • zakończono inwestycję,
  • rozpoczął się spór z kontrahentem,
  • otrzymano odszkodowanie,
  • zmieniły się warunki kredytu,
  • pojawiło się zobowiązanie, którego jeszcze nie ma na fakturze.

A przecież księgowość nie może zaksięgować czegoś, o czym nie wie.

Dlatego dobre zamknięcie roku zaczyna się nie w systemie księgowym, ale od rozmowy z biznesem.

10. Sprawozdanie finansowe jest efektem całej tej pracy

Dopiero kiedy przeanalizujemy wszystkie istotne obszary, możemy przejść do przygotowania sprawozdania finansowego.

I tutaj również warto pamiętać o terminach.

Co do zasady roczne sprawozdanie finansowe powinno zostać sporządzone nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego. Następnie podlega ono zatwierdzeniu w terminie 6 miesięcy od dnia bilansowego, przy czym ostateczne zamknięcie ksiąg rachunkowych powinno nastąpić najpóźniej w ciągu 15 dni od zatwierdzenia sprawozdania.

Samo sprawozdanie finansowe nie jest więc „raportem wygenerowanym z programu”.

To końcowy efekt wielu decyzji, analiz, uzgodnień i korekt wykonanych wcześniej.

Co właściciel spółki powinien zrobić przed zamknięciem roku?

Nie trzeba znać ustawy o rachunkowości na pamięć.

Warto natomiast odpowiednio wcześnie przekazać księgowości informacje o wszystkim, co wydarzyło się w firmie, a czego może nie być w dokumentach księgowych.

Dobrą praktyką jest przygotowanie przed zamknięciem roku listy:

Co się zmieniło w firmie?

Nowe kredyty?
Nowe inwestycje?
Sprzedaż majątku?
Problematyczni kontrahenci?
Spory sądowe?
Nietypowe umowy?
Duże premie?
Zmiany wynagrodzeń?
Pożyczki?
Transakcje z podmiotami powiązanymi?
Towary lub aktywa, których fizycznie już nie ma?

To często daje księgowości więcej informacji niż kolejne 100 stron dokumentów.

Dobre zamknięcie roku zaczyna się dużo wcześniej niż 31 grudnia

I chyba to jest najważniejszy wniosek.

31 grudnia nie powinien być początkiem zamknięcia roku. Powinien być jego punktem kontrolnym.

Im większa spółka, tym wcześniej warto rozpocząć przygotowania.

Nie dlatego, że księgowość chce sobie „dodać pracy”.

Wręcz przeciwnie.

Wcześniejsze przygotowanie pozwala znaleźć problemy wtedy, kiedy można je jeszcze spokojnie wyjaśnić, a nie w marcu, kiedy wszyscy nagle pytają:

„Dlaczego wynik jest inny niż zakładaliśmy?”

Zamknięcie roku pokazuje prawdę o firmie.

Nie tę z Excela zarządu.
Nie tę z budżetu.
Nie tę z prezentacji sprzedażowej.

Tylko tę, która wynika z rzeczywistego stanu majątku, zobowiązań, należności, kosztów i przychodów.

I właśnie dlatego warto traktować je nie jako przykry obowiązek księgowy, ale jako moment, w którym firma robi sobie finansowe zdjęcie.

Dobrze wykonane zamknięcie roku pozwala nie tylko poprawnie przygotować sprawozdanie finansowe. Daje też zarządowi odpowiedź na znacznie ważniejsze pytanie:

„W jakim naprawdę miejscu jest dziś moja firma?”

Formularz kontaktowy

Oświadczam, że zapoznałem się z poniższymi postanowieniami i je akceptuję:(wymagane)

Zobacz pozostałe wpisy

Napisz do nas

Masz do nas pytania?
Zadzwoń do nas:  +48 786 657 845 lub napisz, a My się odezwiemy.

Pola oznaczone * są polami obowiązkowymi.

Podanie adresu email jest niezbędne w celu wysłania oferty, a numer telefonu jest konieczny z uwagi na potrzebę precyzyjnego omówienie potrzeb Klienta w związku z zamówieniem przez niego oferty.

Formularz kontaktowy

Oświadczam, że zapoznałem się z poniższymi postanowieniami i je akceptuję:(wymagane)

Napisz do nas

Masz do nas pytania?
Zadzwoń do nas:  +48 786 657 845 lub napisz, a My się odwezwiemy.

Pola oznaczone * są polami obowiązkowymi.

Podanie adresu email jest niezbędne w celu wysłania oferty, a numer telefonu jest konieczny z uwagi na potrzebę precyzyjnego omówienie potrzeb Klienta w związku z zamówieniem przez niego oferty.